اسحاق بن اسماعيل دهلوى

44

غاية الشفاء

ازو بگيرند و ده درم لعاب اسبغول و ده درم روغن بنفشه با وى آميزند و دو درم پوره نيز در وى حل كنند و به كار دارند و اگر قوت مساعد باشد تا نخست طبع نرم نگردد و كشكاب و غيره چيزى از قسم غذا نشايد داد قوانين طبع نرم كردن و غذا دادن و قوت نگاهداشتن ياد كرده آمده است و اگر طبع هر روز يكدو مجلس اجابت مىكند بتدبير طبع گشادن مشغول نبايد بود كه هيچ احتياج ندارد بايد دانست كه بعض اطباء گفته‌اند اندرين تپ داروئى كه در وى گرمى و درشتى باشد استعمال نشايد كرد از بهر آنكه ايمن نتوان بود كه تپ محرقه شود يا بسرسام بازگردد هرچه بترى و سردى ميل دارد بايد داد و محمد بن زكريا مىگويد اگر قوت مساعدت كند و غب خالصه باشد بيست درم هليله زرد و بنفشه اندر آب جوشانيده بدست بمالند و آن را بيالايند و بيست درم ترنجبين در وى حل كرده روز آسايش وقت سحر بدهند و مىگويد دانگى و نيم سقمونيا در جلابى كه با آب آميخته باشد حل بايد كرد و دادن هم در روز آسايش تن را به يك بار از صفرا پاك كند و از پس اين شربت جهت تپ باز نبايد داد و اگر تپ بازآيد ضعيف باشد و مىگويد اگر فصل گرم باشد و بيمار ؟ ؟ ؟ باشد هر شبانگاه ده درم هم خرما هندى و هشت عدد آلو سياه فربه اندر يك من آب ببايد پخت و بدست ماليده و ده درم ترنجبين در وى گداختن و به دادن على الصباح كشكاب خورند و همانا اهل تنعم آلو پخته و بدست ماليده دشوار تواند خورد بهتر آن باشد كه بامداد آن به كار تراشيده و خرماء هندى را با وى در آب گرم تر كنند و شبانگاه صاف بيالايند بىآنكه از دست مالند و شكر در وى كنند خوش تر و لطيف‌تر باشد و گروهى گفته‌اند اگر در ابتداى بيمارى و زمانهء برآمدن آن حاجت باشد كه طبع نرم شود هر روز دو سير ترنگبين در يك من آب حل كرده بدهند و اگر بدين تدبير نرم نشود پنج سير خرما هندى در آب گرم تر نمايند هر شب و بامداد ببالايد با آلو دو درم نيشكر و يا ترنگبين در وى گذارند و بدهند و جرجيس مىگويد سه سير ترنجبين در آب سرد حل